Friday, April 20, 2018

बूढो घोडा - मातृका पोखरेल

तिमी जतिसुकै छडीले हिर्काउ
जतिसुकै लगाम खैंचेर
घोडाको पेटमा खुट्टाले ठोक
यो जिर्ण कालो घोडा
रातो लुगा लगाएको मान्छेलाई बोकेर
सभ्यताको उकालो चढ्न पटक्कै मन पराउँदैन ।

सम्भवत : धेरै पटक हिर्काएपछि
केही पाइला हिंडेजस्तो पनि गर्ला
लगाम तानेर घिस्याएपछि
केही अघि बढेजस्तो पनि गर्ला
यतिले तिमी भ्रममा नपरे हुन्छ
यो जीर्ण बूढो घोडाले
कहिल्यै मन पराएन
तिमीले पुग्नुपर्ने उँभोको सगरमाथा ।

जब बाटो तेर्सैतर्सो हुन्छ
सजिलै हुन्छ
तिमीलाई बूढो घोडा चढेर हिंड्न
जब बाटो कठिन हुन्छ
नाक ठोकिने उकालो आउँछ
त्यसबेला तिमी चढेको घोडा हिनाहिनाउँछ
पछाडिका दुवै खुट्टाहरू फाल्छ
तिमीले जतिनै लगाम ताने पनि
जतिनै छडीले कुटे पनि
त्यो बूढो घोडा उकालो चढ्नै मान्दैन
कि यो घोडाले तिमीलाई लडाउँछ
कि यो घोडा आफैं थचक्क बस्छ
ए, रातो लुगा लगाएको मान्छे
तिम्रो आस्थाको शिखर
यो बूढो घोडा चढ्नै सक्दैन ।

रातो लुगा लगाएको मान्छेसँग
युगौं देखिकै हो यसको तर्सने बानी
कालै लुगा लगाएको सवार खोज्छ यसले
यो जीर्ण घोडालाई राम्रैसँग थाहा छ
कालो लुगा लागाएको मान्छे
उँभोउँभो उकालो चढ्दैन भन्ने कुरा
सभ्यताको नयाँ शिखर
आरोहण गर्न मन पराउँदैन भन्ने कुरा
कालो घोडालाई राम्रैसँग थाहा छ
धेरै बलजफ्ती नगरे हुन्छ
यसले ठाउँठाउँमा तिमीलाई लडाउँछ
ठाउँठाउँमा तिमीलाई घाइते बनाउँछ
ए, रातो लुगा लगाएर शिखर चढ्ने मान्छे
यो घोडाले नयाँ मान्छे मन पराउँदैन
जीर्ण भइसकेका छन्
यसका अंगप्रत्यंगहरू
मात्र यो घोडाले
अशक्त मान्छेहरू मन पराउँछ
अस्वस्थ मान्छेहरू मन पराउँछ
ए, रातो मान्छे
तिमीले नयाँ यात्राको लागि नयाँ घोडा खोज्नुपर्छ ।

                               000

शिवपुरी सन्देश, स्वर्णअङ्क, वर्ष-१६, अंक-५०, कार्तिक-पुष २०६७  

ऋषिकुटीतिर फर्केर हेर्दा - मातृका पोखरेल

कसले गरिरहेछ
ऋषिकुटीमा एकराते मेला लागाउने योजना
मलाई अब सबै थाहा छ
भोको वस्तीको बीचमा उभिएर
त्रासद समयको विरुद्धका खेद प्रस्तावहरूमा
म यतिबेला
हतारहतार सहिछाप गरिरहेको छु ।

विजयका उत्सवहरू
मन खुलेर मनाउन नपाउँदै
यात्रामा निस्केको समय
भरखरैमात्र
कतै माकुराको जालमा परेर
घाइते बनेको सूचना आएको छ
मा पनि यतिबेला
समय सँगसँगै घाइते भएको छु
घाइते युगलाई बोकेर
फेरि पनि हेरेको छु ऋषिकुटीलाई
नयाँनयाँ कोसेली बोकेर जानेहरूको
कसले गरिरहेछ भित्रबाट स्वागत ?
र निरन्तर भैरहेको छ तपस्वीहरूको शान्तिभङ्ग
मलाई अब सबै थाहा छ
क-कसले आयात गरिरहेकाछन्
आस्थाको काँडेतारले बारेको ऋषिकुटीमा
उच्चस्तरीय मदिराका ड्युटीफ्रीका बोतलहरू
मलाई अब सबै थाहा छ
क्रोधले फुट्न लागेको टाउको बोकेर
फेरि हेर्छु आफ्नो नाङ्गो वस्तीलाई
ऋषिकुटीमा दर्शन गर्न जानेहरू
उठ्न अल्छी मानिरहेकाछन्
चोखा मनहरूले
उत्साही भएर
चङ्गाझैं उड्न नजानेको यो समय
यतिबेला म कुनै जटिल उपदेश दिन सक्दिन
सहरको कुनै भूतबंगलाबाट
गाउँहरूलाई आतंकित पार्ने गरेर
कसले बजाइरहेको छ
कर्कश साइरनहरू ?
मलाई अब सबै थाहा छ
तिनीहरूले कहाँकहाँबाट स्वीच दबाइरहेका छन् ?
घिनौला औंलाहरू चलाएर
वासिङ्गटन , लण्डन वा दिल्ली
मलाई अब सबै थाहा छ
कर्कश साइरनहरू बजाएर
समयलाई त्रासद बनाउनेहरूका बिरुद्धको
खेद प्रस्तावहरूमा
म यतिबेला
हतारहतार सहिछाप गरिरहेको छु ।


यो घाइते समय
इमानदार आँखाहरूसँग पनि
विश्वास हराउन सक्ने समय
कहिलेकाहिँ आफ्नै आस्थासंग पनि
भ्रम उत्पन्न हुनसक्ने समय
तर पनि हेरिरहेकै छु ऋषिकुटीलाई
फेरि त्यहाँ कसले कोट्याइरहेको छ
अत्याधुनिक सिन्काले आफ्ना दाँतहरू ?
र ठुकिरहेको छ वस्तितिर फर्किएर
मासुका त्यान्द्राहरू
मलाई अब सबै थाहा छ
भोको बस्तीको बीचमा उभिएर
त्रासद समयका बिरुद्धको
खेद प्रस्तावहरूमा
म यतिबेला
हतारहतार सहिछाप गरिरहेको छु ।

                      ०००

मधुपर्क मासिक, वर्ष- ४२, अङ्क -३, पूर्णाङ्क - ४८२ , २०६६ साउन 

लेख्नै बाँकी छ - मातृका पोखरेल

सूर्य बोकेर हिड्नेहरू
सूर्यलाई पुर्न खाडल खन्दैछन्
म उनीहरूलाई
अँध्यारो गुफातिर लुक्न
खोजिरहेको देख्दै छु
उनीहरूको बारेमा लेख्न पुगेकै छैन
लेख्न अझै धेरै बाँकी छ ।


झुपडी झुपडीहरूमा
निरर्थक सपनाको दुन्दुभी फुकेर
कालो सिसा लागाएको पजेरोमा
बेतोडसँग दौडिरहेका छन् साथीहरू
उनीहरू पनि लेख्नै पर्ने विषय हुन्
लेख्न अझै बाँकी छ ।

आजकै समाचारपत्रमा
भरखरैमात्र पढेको थिएँ
आफ्नै बाबुले श्रीमती र छोरी बेचेको घटना
हामी बाँचेको युगको एउटा चित्र
त्यो पनि कवितामा आउने बाँकी छ
हामीले सोच्न पनि नसकेका
कुरुप सम्भावनाका सिंढीहरू
लगातार चढिरहेकाछन् शाषकहरू
उनीहरूले आफ्नी आमालाई बेचेको खबर
कुनैदिन विदेशी समाचारपत्रहरूले छाप्नेछन्
त्यो युगको त्रासद कविता
काँपिरहेका हातहरूले लेख्न अझै बाँकी छ ।
त्यो कविता लेख्नुपर्ने
अभागी कविहरूको सूचीमा
म पनि पर्न सक्छु
तपाईं पनि पर्न सक्नुहुन्छ
अझ लेख्न धेरै बाँकी छ ।


म अँध्यारोमा बाँचेको मान्छे
उनीहरूले उत्तरतिर
मलाई एउटा नयाँ सूर्य देखाए
म पनि उनीहरूसँगै हिंड्न खोजेँ
उनीहरूले मलाई बिस्तारैबिस्तारै उत्तर तिर देखाउंदै
दक्षिणतिर दौडाउन खोजे
विचार स्खलनको एउटा त्रासद अध्याय
यो पनि लेख्नै  बाँकी छ ।

धेरैधेरै कुराहरू लेखिन बाँकी छन्
म नियमित लेख्ने छु
मेरा कविताहरूमा
म बाँचेको युग
अझै धेरै लेख्नै  बाँकी छ
साथसाथै हिंडिरहेका साथीहरू
यात्रा रोक्न खोज्दै छन्
लेख्न अझै धेरै बाँकी छ ।

              000

अभिनव, वर्ष-१३, अङ्क-२३, वैशाख २०७१  

नयाँ आँधीको स्वागतमा - मातृका पोखरेल

उसले सूचना दिए लगत्तै
केही फूलहरू टिपें र माला गाँसें
पुराना थैलीहरू खोतलेर
केही पैसाहरूको जोहो गरें
र रातो अबिर किनें,
रातो मसीले लेखें
भर्खरै किनेको एउटा नयाँ डायरीमा
भोलिको भविष्य,
मेरा साथीहरू संगसंगै पर्खिएँ
स्वागतका लागि
आउंदै छु भनेर
सूचना पठाउने
एउटा नयाँ आँधीलाई ।


समयले निरन्तर बजाइरहेको छ
कर्कश शोकधून
हल्ला गरिरहेका छन् -
समाचारपत्रहरू
रेडियोहरू
टेलिभिजनहरू
'आँधी खुट्टा टेकेर उभिएको छ
टाढा कतै क्षितिजतिर'
यो हल्लामा बस्तीहरू शोकाकूल छन्
म पनि उनीहरूसँगै  शोकविह्वल छु
तर पनि उभिइरहेको छु
केही फूल र मालाहरू बोकेर
केही अभिरका पोकाहरू च्यापेर
खुट्टाहरू फालेर उड्ने
एउटा आंधीको स्वागतका लागि
उनीहरू संगसंगै
फेरि पनि उभिइरहेको छु ।


खुट्टाहरू टेकेर बस्नु होइन
आँधीको काम,
सुस्ताएर बस्नु होइन
आँधीको काम,
हामीलाई देखाउन
केही पाइला सारेजस्तो गर्नु पनि होइन
आँधीको काम, आँ
उसले आफ्नो शरीरमा
खुट्टाहरू जोडेपछि
वरिपरि गनाइरहेका फोहोरहरू
मित्रता गाँस्न खोजिरहेका छन्
कुनै भ्रममा परेर
फोहोरहरूसँग मित्रता गाँस्नु पनि होइन
आँधीको काम
आँधी उड्नु हो जमिन छोएर आकाशमा
आकाश छोएर जमिनमा ।

केही फूल र मालाहरू बोकेर
केही अबिरका पोकाहरू च्यापेर
उनीहरूसँगसँगै
फेरि पनि पर्खिरहेको छु
खुट्टाहरू नटेकेको एउटा आँधीलाई ।

                       000


शारदा मासिक, वर्ष - ३, अङ्क - २ , पूर्णाङ्क - १९ भदौ २०६६ 

अनेकोटले हेर्ने आँखा - मातृका पोखरेल

मलाई सबैभन्दा बढी
अनेकोटले हेर्ने आँखा
र उसले देख्ने सपना मन पर्छ ।

मलाई जसरी मनपर्छ
अनेकोटका आँखा
सबैलाई मन पर्दैन त्यसरी
कोही डराउँछन्  उसका आँखासँग
र झन् डराउँछन्  उसका सपनासँग
तर म जति पटक उसलाई हेर्छु
उसको आँखाबाट एउटा नयाँ घाम उदाएको देख्छु
म प्रत्येक रात
आफूले देखेका सपनामा उसले देखेका सपना खोज्छु
चैत लागेपछि
माइला लामाको गीत
अर्जुन पराजुलीको कविता
निर्मला देवकोटाकी आमाको आँसु
च्याङ्बा लामाकी जीवन संगिनीको
हत्या गरिएका रहरहरू संगसंगै
म एकपटक अनेकोटको छातीमा उभिन्छु
र फेरि सुम्सुम्याउछु
सपनाका सुन्दर आकृतिहरूलाई
अनेकोटले देख्ने आँखा
मलाई साँच्चै मन पर्छ ।


सबैले देख्दैनन्
इन्द्रेणीमा पोखिएको रङ्ग
जसरी अनेकोटले देख्छ
सबैले बुझ्दैनन्
भोकाएका मान्छेहरूको हृदय
जसरी अनेकोटले बुझ्छ
सबैले छाम्न सक्दैनन्
विस्तारवादी आराहरूले रेटिएको
संवेदनाको छाती
तर अनेकोटले राम्ररी छाम्नसक्छ
म विश्वस्त छु
अनेकोट मेरो विश्वासको धाम हो ।


भन्नेहरूले भनेकैछन्
आस्थाको भूगोलमा मेटिदै गएको छ सिमाना
ऊ चिन्ताग्रस्त छ
भन्नेहरूले यसो पनि भनेकाछन्
अर्को ज्वालामुखीको स्वागतमा
ऊ फूलका मालाहरू बोकेर उभिएको छ
ऊ जे सोचिरहेको छ
हामी सबैको सपना सोचिरहेको छ ।

मलाई सबैभन्दा बढी
अनेकोटले हेर्ने आँखा
र उसले देख्ने सपना मन पर्छ ।


                     000 

कलम साहित्यिक त्रैमासिक,  वर्ष-१८, अङ्क  -४, पूर्णाङ्क - ५४, वैशाख - असार २०६७ 

बाटो छाडेपछि - मातृका पोखरेल

हिंडीरहेको बाटो छाडेपछि
हराउँदो रहेछ
मान्छेहरूको अनुहारमा चमक ।

हिंडीरहेको बाटो छाडेपछि
फेरिँदोरहेछ उसको स्वभाव
उसको चलन
उसको बोलिचाली
सबै एकाएक फेरिंदा रहेछन
र बेग्लो देखिदोरहेछ मान्छे ।

हिंडीरहेको बाटो छाडेपछि
कतै पनि आउँदो रहेनछ
आफूले बोकेको झण्डाको याद
कतै पनि सम्झनामा आउँदो रहेनछ
सपनाका हरिया फाँटहरू
जब आफू हिंडेको बाटो बीचबाटै छुट्छ
सबैसबै एकाएक विस्मृत हुँदारहेछन्
सुंघुरहरूले लगाइदिने माला
किचकन्याहरूको प्रेम
हत्याराहरूले गाएको गीत
क्रमसः प्रिय लाग्दै जाने रहेछ । 

हिंडीरहेको बाटो छाडेपछि
सन्तान हराएका आमाहरूको आँखा
गरिबहरूको सुनसान अगेनो
सबैसबै सामान्य लाग्ने रहेछन्
आफ्नै देशको इतिहास
कुनै दन्त्यकथा सुनेझैँ लाग्ने रहेछ
आफूले देखेका सपनाहरू
क्रमसः विस्मृत हुँदै जाँदारहेछन्
र मान्छे पनि नितान्त फरक हुँदोरहेछ ।

 हिंडीरहेको बाटो छाडेपछि
विस्तारै हराउँदो रहेछ उसको संवेदना
र मान्छे पनि
साँच्चै बेग्लै हुँदो रहेछ ।

           000 

ऐना - मातृका पोखरेल


अन्नपूर्ण पोष्ट दैनिक , वर्ष- १६, अङ्क - १४५ 
२०७४ असोज ७ शनिवार  

----------------------------------------------

ऐना
- मातृका पोखरेल

हिजोआज मैले हेर्ने ऐनामा 
अर्कै मान्छेको अनुहार देखिन्छ ।
जीवनभर
जसलाई गाली गर्दागर्दा थाकेको थिएँ ,
र मुद्दा हालेको थिएँ बाटोका प्रत्येक कुइनेटाहरूमा
अचेल लुसुक्क आइदिन्छ उही
मैले हेर्ने ऐनामा ।
बिहानबिहान मुख धोएर हेर्छु आफ्नो अनुहार
अर्कै मान्छे देखिन्छु ऐनामा ,
दारी काटेर हेर्छु
दारी पालेको अर्कै मान्छे देखिन्छु
साधारण लुगा लगाएर ऐना हेर्छु
टाइ, सुट र कोटमा देखिन्छु ।
प्रत्येक दिन नयाँनयाँ ऐना किनेर ल्याइरहेकोछु
तर कहिल्यै देखिएन आफ्नो सक्कली प्रतिबिम्ब
म आजित भएको छु आफैंले दिनहुँ हेर्ने
आफ्नै ऐनासङ्ग ।
हिजोआज
ऐनामाआफ्नो अनुहार
कहिलेकाहिँ दक्षिणतिरका छिमेकीको जस्तो
कहिलेकाहिँ उत्तरतिरका छिमेकीको जस्तो
कहिले अमेरिकीको जस्तो
कहिले कुनै ठेकेदारको जस्तो
कहिले कुनै दलालको जस्तो
कहिले कस्को जस्तो
कहिले कस्को जस्तो
केही समयका लागि
मैले अचेल ऐना हेर्न पनि छाडीदिएँ
ऐना बोक्न पनि छाडीदिएँ
म सँगसँगै मेरा साथीहरू पनि
अचेल ऐनासँग खुबै डराउछन् ।
ऐनामा आफ्नो अनुहार हराएका
हामीहरू
निरन्तर छलफल गरिरहेका छौं ।
हिजोआज मैले ऐनामा
आफ्नो अनुहार हराएको छु ।
000